آموزش موقعیت‌های باز در اختیار معامله

برای اینکه از روند معاملات قراردادهای آپشن و همچنین برخی از اتفاقات بازار آپشن مثل سقف موقعیت‌های باز ، فهم درستی داشته باشید، اول باید بدانید موقعیت‌های باز هر قرارداد چیست؟

موقعیت‌های باز هر قرارداد چیست؟

در تابلوی هر قرارداد اختیار معامله، در سایت tsetmc.ir در قسمت اطلاعات تکمیلی به عبارتی برمی‌خورید که قبلا در تابلوی سهام چنین عبارتی نبود: موقعیت‌های باز.

موقعیت باز یا Open Interest را اگر بخواهیم به زبان ساده توضیح دهیم، یعنی یک خریدار و یک فروشنده با هم یک قرارداد بسته‌اند! این شد یک موقعیت باز!

در اصل هر موقعیت باز، یک طرفِ خریدار و یک طرفِ فروشنده دارد. پس در تصویر بالا که عدد ۱۵ را در قسمت موقعیت‌های باز مشاهده می‌کنید، به این معنی است که ۱۵ قرارداد «طهرم ۲۰۳۰» منعقد شده که هر کدام یک طرف خریدار و یک طرف فروشنده دارد. حالا این ۱۵ قرارداد می‌تواند به شکل‌های مختلفی در دست افراد باشد.

مثال تشریحی موقعیت‌های باز

به جدول زیر دقت کنید:

البته شما هرگز متوجه نمی‌شوید دقیقا شخص مقابل شما در قراداد چه کسی است و اهمیتی هم ندارد! حالا در ادامه می‌خواهیم جلوی اسم هر نفر تعداد موقعیت‌های باز او را بنویسیم:

همانطور که مشاهده می‌کنید، مجموع موقعیت‌های باز خرید ۱۵ عدد و مجموع موقعیت‌های باز فروش ۱۵ عدد است. همچنین مجموع کل موقعیت‌های باز هم ۱۵ عدد است چرا که هر موقعیت باز، خودش دو طرف دارد، یک خریدار و یک فروشنده.

البته جداول بالا به شکل‌های مختلف دیگری هم می‌توانند باشند! مثلا:

پس طبق جدول بالا، حالا جدول موقعیت‌های باز هر نفر هم به صورت زیر در خواهد آمد:

اما از نظر کلی هیچ تفاوتی اتفاق نیفتاده و همچنان مجموع موقعیت‌های باز این قرارداد ۱۵ موقعیت است. تا اینجا مفهوم موقعیت باز را متوجه شدید.

انواع موقعیت‌ها: فزاینده و کاهنده

اما نیاز است با دو مفهوم موقعیت کاهنده و فزاینده هم آشنا شوید. در ابتدای امر که یک قرارداد منتشر می‌شود تعداد موقعیت‌های باز آن قرارداد صفر است. برای اینکه موقعیت‌ها افزایش پیدا کنند افراد باید موقعیت جدید یا موقعیت فزاینده بگیرند! یعنی کاری کنند که موقعیت‌هایشان از صفر به عددی بیشتر از صفر برسد.

مثلا در مثال آخر که نوید ۱۵ موقعیت باز خرید دارد و زهرا ۱۵ موقعیت باز فروش دارد، نوید ۱۵ خرید فزاینده انجام داده است و زهرا هم ۱۵ فروشِ فزاینده انجام داده است. فزاینده یعنی قبل از این موقعیت، عدد موقعیت‌های باز، کمتر از چیزی بوده که الآن هست. در ابتدا موقعیت‌های باز خرید و فروش نوید و زهرا صفر بوده و الآن با این معامله شده ۱۵، پس این معامله، فزاینده بوده.

از طرفی نوید خریدار بوده پس معامله خرید فزاینده انجام داده و زهرا فروشنده بوده پس معامله فروش فزاینده انجام داده است.

چالش فروشنده بدون دارایی!

ممکن است همین‌جای بحث برای شما چالشی به وجود بیاید! که نوید را درک می‌کنیم که چیزی را نداشته و رفته پولی داده و خریده! اما زهرا را درک نمی‌کنیم! چطور وقتی از قبل چیزی نداشته آن را فروخته است؟!

دلیل این چالشی که برای شما اتفاق افتاده این است که همیشه در دنیای عادی معامله کرده‌اید! یا نهایتا در بورس سهمی را خریده‌اید و بعدا فروخته‌اید و می‌دانید که نمی‌شود در بورس سهمی را که ندارید بفروشید!

اما دقت کنید قراردادهای اختیار معامله، مثل سهام نیستند و دارایی نیستند بلکه قرارداد هستند. فروشنده حتما نباید چیزی را داشته باشد تا بتواند زیر این قرارداد را به عنوان فروشنده امضا کند؛ بلکه می‌تواند به نشانه تعهدی که بر عهده می‌گیرد، به عنوان فروشنده ظاهر شود و پولی که نوید به عنوان خریدار در این قرارداد اختیار معامله را پرداخت می‌کند، در ازای قبول تعهدی، دریافت کند و اینطوری چیزی که نداشته را می‌فروشد.

پس دقت کنید، طرفِ فروشنده در قراردادهای آپشن نباید الزاما چیزی را داشته باشد! می‌توانید بدون اینکه چیزی را داشته باشید، به عنوان فروشنده، قراردادش را امضا کنید و پول هم دریافت کنید!

بگذریم. پس تا اینجای این مقاله متوجه شدید که خریدار و فروشنده در قراردادهای آپشن چیست و معنای موقعیت‌های باز چیست و همچنین متوجه شدیدی منظور از خرید فزاینده و فروش فزاینده چیست.

موقعیت کاهنده و معامله افست (Offset)

حالا به سراغ مفهوم آخر می‌رویم، موقعیت کاهنده. موقعیت کاهنده یعنی شما معامله‌ای انجام دهید که از تعداد موقعیت‌های باز شما کم شود.

طبیعتا نوید که قبلا خریدار بوده برای اینکه موقعیت‌های باز خرید خودش را کم کند باید بفروشد و به این فروش، فروشِ کاهنده می‌گویند. همچنین زهرا که قبلا فروشنده بوده برای اینکه موقعیت‌های بازِ فروش خود را کم کند باید خرید انجام دهد. پس به این خریدی که زهرا برای کاهش موقعیت‌های خود انجام می‌دهد، خرید کاهنده می‌گویند.

در جدول بالا نوید می‌خواهد ۵ موقعیت خود را ببندد یا اصطلاحا افست (Offset) کند. یعنی قرار است در انتهای معامله تعداد موقعیت‌های باز خریدِ نوید از ۱۵ به ۱۰ کاهش یابد پس برای این کار باید ۵ موقعیت خود را کاهش دهد یعنی باید فروش کاهنده انجام دهد.

از طرفی زهرا هم قصد دارد ۵ موقعیت باز فروش خود را افست کند یا ببندد و تعداد موقعیت‌های باز فروش خود را کاهش دهد پس باید خرید کاهنده انجام دهد. در نهایت بعد از این معامله، جدول به شکل زیر درخواهد آمد:

اگر طرف مقابل نخواهد موقعیتش را ببندد چه می‌شود؟

آخرین نکته که ممکن است برای شما سوال باشد این است که حالا اگر در مثال قبل نوید قصد داشت ۵ موقعیت خود را ببندد اما زهرا قصد نداشت موقعیت‌های خود را کاهش دهد و خواست همه ۱۵ موقعیتش را نگهداری کند آنگاه چطور می‌شود؟

آنگاه نوید باید سفارشش را روی تابلو بگذارد تا شخص دیگری غیر از زهرا حاضر باشد طرف خریدار قرار بگیرد. فرض کنید ۵ سفارش فروش نوید را روی تابلوی معاملات، همایون و افشین می‌خرند. آنگاه جدول به شکل زیر درخواهد آمد:

✍️ نویسنده: نوید خدایی (مدیر و مدرس آکادمی اقتصادی نوید)
📅 تاریخ انتشار: 1404/12/05

💬 تجربیات یا سوالات خود را در بخش نظرات همین پست بنویسید؛  تیم آکادمی نوید با کمال میل پاسخگوی شما خواهد بود.