اختیار خرید چیست؟ (آموزش کامل کال آپشن)

قبلا در مقاله‌ای دیگر به نام اختیار معامله چیست درباره اختیار معاملات یا آپشن‌ها صحبت‌هایی کرده‌ایم و تا حدودی متوجه شدید که دو نوع اختیارمعامله داریم که یکی از آن‌ها اختیار خرید و دیگری اختیار فروش است. در این مقاله قصد داریم به این سوال پاسخ دهیم که اختیار خرید چیست؟

دقت کنید هر کجا اسمی از کال آپشن آوردیم، منظور همان اختیار خرید است و نام انگلیسی اختیار خرید، Call Option است.

اختیار خرید (Call Option) به زبان ساده

اختیار خرید یعنی حق خریدن یک دارایی! مثلا اختیار خریدِ سهم ایران خودرو یعنی حق خریدن سهم ایران خودرو. پس اولین و ساده‌ترین تعریف اختیار خرید را یاد گرفتید! اختیار خریدِ یک دارایی یا سهم یعنی حق خریدنِ آن دارایی یا سهم. در داستان تالس هم دقیقا همین موضوع مطرح بود!

در همین ابتدای کار بهتر است نامگذاری اختیار معاملات در بورس ایران را هم یاد بگیرید. در بورس ایران نمادهایی که با حرف «ض» شروع می‌شوند به معنای اختیار خرید هستند. مثلا اختیار خرید سهم خودرو به نام ضخود نامگذاری می‌شود یا اختیار خرید سهم شستا به نام ضستا و …

حالا تعریف اولی که از اختیار خرید کردیم را کمی کامل‌تر میکنیم:

اختیار خرید یعنی حق خریدن یک دارایی مشخص در یک زمان مشخص.

مثلا وقتی می‌گوییم ضخود، یعنی حق خریدن سهم ایران خودرو. حالا سوالی که مطرح می‌شود این است که ما حق داریم ایران خودرو را چه زمانی بخریم؟ در تاریخ مشخص. در متن هر قراردادی کاملا مشخص شده که در چه تاریخی حق داریم این دارایی را بخریم.

مثلا به تصویر زیر نگاه کنید: 

در این تصویر مشاهده می‌کنید که ضخود 5056، نشان دهنده این است که دارنده این قرارداد (خریدارِ این قرارداد) در تاریخ 7 مرداد ماه 1405 حق دارد سهم ایران خودرو را بخرد.

اعداد در نماد اختیار معاملات چه معنایی دارند؟

دقت کنید هر قرارداد اختیار معامله یک کد عددی هم دارد، مثلا در اینجا ضخود 5056. دو عدد اول از سمت چپ نشان دهنده ماه شمسی است که این قرارداد در آن ماه به انتها می‌رسد و اجرا می‌شود. مثلا در ضخود 5056 ماه مرداد، ماهی است که این قرارداد اجرا می‌شود. یا اگر ضخود 1200 را در نظر بگیرید، ماه اسفند؛ همچنین ضخود 3052 ماه خرداد.

ممکن است همینجا برای شما سوالی پیش بیاید که دو عدد بعدی هم آیا معنی خاصی دارند؟ نه، دو عدد اول نشان دهنده ماه هستند اما دو عدد بعدی صرفا برای ایجاد یک کد و قابل تشخیص بودن نسبت به سایر قراردادهای ایران خودرو در آن ماه هستند.

به تصویر زیر دقت کنید: 

در اینجا هر سه قرارداد نشان دهنده این است که در خرداد ماه 1405 اجرا خواهند شد و به همین دلیل همه با عدد 3 شروع می‌شوند. البته در همینجا نیاز است یک نکته اضافه کنم که گاها دیده شده به دلیل یکسان شدن نام قراردادها در طی زمان‌های طولانی و کم آوردن عدد!! در حدود یک درصد از مواقع این دو کد اول دچار تغییرات ریزی شدند که از این قاعده پیروی نکرده‌اند، ولی فعلا در 99 درصد مواقع همین قاعده‌ای که عرض شد رعایت می‌شود.

بگذریم. تا اینجا تعریف ما از اختیار خرید به اینجا رسید که اختیار خرید، حقِ خریدنِ یک دارایی مشخص در یک زمان مشخص است.

نقش قیمت در قراردادهای اختیار خرید

اما یک عامل بسیار مهم و تعیین کننده دیگر نیز در قراردادهای اختیار خرید وجود دارد و آن نیز قیمت است!! ما حق داریم فلان دارایی را در تاریخ مشخص بخریم، اما به چه قیمتی؟

در تصاویر بالا برای فهم بهتر من قیمت را حذف کرده بودم. به طور مثال عکس بالا را به طور کامل و این بار بدون حذفیات برای شما نمایش می‌دهم: 

می‌بینید که:

• قرارداد ضخود 3108 نشان دهنده این است که با داشتن این قرارداد، حق دارید هر سهم ایران خودرو را در تاریخ 5 خرداد 1405 به قیمت 70 تومان یا 700 ریال بخرید.

• قرارداد ضخود 3109 نشان دهنده این است که با داشتن این قرارداد، حق دارید هر سهم ایران خودرو را در تاریخ 5 خرداد 1405 به قیمت 75 تومان یا 750 ریال بخرید.

و قرارداد 3110 نشان می‌دهد که؟ قبل از ادامه دادن، با توجه به تصویر بالا خودتان یک بار روی کاغذ بنویسید:
قرارداد ضخود 3110 نشان دهنده این است که با داشتن این قرارداد، حق دارید هر سهم ……………. را در تاریخ ……………… به قیمت ………………… بخرید.

آفرین به شما اگر انجام دادید و قسمت بالا را خودتان پر کردید و برای من و وقت خودتان ارزش قائل بودید. قرارداد ضخود 3110 نشان دهنده این است که با داشتن این قرارداد، حق دارید هر سهم ایران خودرو را در تاریخ 5 خرداد 1405 به قیمت 80 تومان یا 800 ریال بخرید.

پس حالا تعریف کامل اختیار خرید این است:

اختیار خرید یعنی حق خریدنِ یک دارایی مشخص در یک تاریخ مشخص و با یک قیمت مشخص.

مزایای داشتن اختیار خرید؛ این حق به ما چه کمکی می‌کند؟

ممکن است برای شما سوال باشد که خب! که چی؟! داشتن این حق به ما چه کمکی میکند؟

برگردیم به گذشته. فرض کنید در تاریخ 1 اسفندماه 1404 هستید و هر سهم ایران خودرو 50 تومان است و فرض کنید تحلیل شما این است که تا ابتدای خرداد 1405 هر سهم ایران خودرو قرار است به عدد 100 تومان برسد. یعنی قرار است این سهم 100 درصد رشد کند و دو برابر شود، اما شما پول زیادی ندارید که با آن بتوانید سهم بخرید و پول شما طی سه ماه بعد به دست شما می‌رسد.

آیا باید بنشینید و نگاه کنید؟ خیر! می‌توانید به جای غصه خوردن، حق خریدن ایران خودرو در قیمت 70 تومان را برای تاریخ 3 ماه بعد برای خودتان رزرو کنید تا اگر تحلیل شما درست بود، شما از بازار جا نمانید!

شما الآن اگر بخواهید برای یک سفر در یک هتل هم اتاق رزرو کنید باید بابت این رزرو پولی پرداخت کنید. پس برای خریدنِ اختیار خریدها هم باید هزینه کنید تا بتوانید حق خریدن یک سهم را در آینده برای خودتان رزرو کنید.

به تصویر زیر دقت کنید: 

در تصویر بالا مشاهده می‌کنید که برای اینکه بتوانید حقِ خریدن ایران خودرو در قیمت 70 تومان را برای خودتان برای 3 ماه بعد رزرو کنید باید مبلغ 40 ریال یا 4 تومان هزینه پرداخت کنید تا این رزرو برای شما انجام شود. به این 40 ریال، حقِ رزرو (در عامیانه) یا در اصطلاح صحیح علمی پریمیوم (Premium) هم گفته می‌شود.

تفاوت پرداخت پریمیوم با بیعانه (یک نکته مهم)

البته نیاز است یک توضیح مهم هم به شما بدهم. در رزرو هتل که مثلا به ازای هر شب اقامت در هتل باید 10 میلیون تومان پرداخت کنید، هر چقدر که برای رزرو پرداخت کنید به عنوان پرداخت بخشی از هزینه اقامت شما در نظر گرفته می‌شود. مثلا اگر برای رزرو 1 میلیون تومان پرداخت کنید، بعدا برای تسویه حساب کافیست 9 میلیون تومان دیگر پرداخت کنید تا مجموعا 10 میلیون بشود و صورتحساب شما تسویه شود.

ولی در اختیار معاملات اینطور نیست. عددی که بابت پرمیوم پرداخت می‌کنید ربطی به روز اجرای قرارداد ندارد. مثلا در مثال ضخود 3108 شما 40 ریال الآن پرداخت می‌کنید و در تاریخ 5 خرداد 1405 اگر بخواهید قرارداد را اجرا کنید باید 700 ریال جداگانه پرداخت کنید. یعنی هر سهم ایران خودرو برای شما 740 ریال تمام می‌شود و اینطور نیست که بگویند چون شما قبلا 40 ریال پرداخت کرده بودید پس الآن 660 ریال پرداخت کنید!

ممکن است این حس به شما دست بدهد که پس عجب چیز بدی! رسما کلاهبرداری است! اتفاقا اینطور نیست و با این کار شما ریسک بسیار بسیار کمی دارید! چرا؟

1. امکان نوسان‌گیری: اولا همین مبلغ 40 ریال که پرداخت کردید را می‌توانید در بازار خرید و فروش کنید و اصطلاحا با آن نوسان‌گیری کنید، چون پریمیوم خودِ آن قرارداد در بازار معامله می‌شود و نسبت به تحلیلی که افراد دارند، ارزش‌گذاری می‌شود.

2. سود بدون محدودیت: دوما شما حق خریدن دارید و اگر سهم رشد بسیار زیادی تا آن تاریخ بکند، بدون اینکه تورم یا روند صعودی بازار باعث جاماندگی شما شود، می‌توانید با خیال راحت بازار را تماشا کنید و در روز 5 خرداد 1405 سهم را 700 ریال تحویل بگیرید. حتی اگر هر سهم به عدد 2000 ریال یا بیشتر رسیده باشد باز هم شما 700 ریال آن را تحویل می‌گیرید!

مثلا می‌توانید به جای اینکه الآن سهمی را بخرید، پول خود را در درآمد ثابت بگذارید و با بخش کمی از آن اختیار خرید سهم مورد نظرتان را بخرید و در مدت زمان باقیمانده هم سود پولتان را بگیرید، هم اگر بازار ریزش کرد در امان باشید، هم اگر بازار رشد کرد از آن جا نمانید!

اگر تحلیل اشتباه بود و سهم ریزش کرد چه می‌شود؟

فقط یک سوال است که در ذهن شما باقی مانده! آن هم این است که اگر تحلیل ما اشتباه بود و سهم ریزش کرد اونوقت چی؟!

شما به عنوان خریدار این قراردادِ اختیار خرید، همانطور که از اسمش پیداست، “اختیار” دارید که قرارداد را اجرا کنید یا نه. اگر سهم ریزش کرده بود و دلتان نخواست، قرارداد را اجرا نمی‌کنید و فقط آن 40 ریال که بابت پریمیوم پرداخت کرده بودید ضرر شما خواهد بود (که آن هم با صندوق درآمد ثابت چند برابرش جبران شده) و هیچ ضرر دیگری متوجه شما نیست.

✍️ نویسنده: نوید خدایی (مدیر و مدرس آکادمی اقتصادی نوید)
📅 تاریخ انتشار: 1404/12/07

💬 تجربیات یا سوالات خود را در بخش نظرات همین پست بنویسید؛  تیم آکادمی نوید با کمال میل پاسخگوی شما خواهد بود.